ايشان زمينه‌سازى مىكند براى بحث اختلاف بين شافعى و ابو حنيفه و آن‌گاه در بقيّهء كلامش سخن را با تفصيل مىآورد ، كه امكان بيان تفصيلى در رد و استدلال آنها نيست . امّا نتيجه‌اى كه علّامه به آن مىرسد و موجب شگفتى محقّقان مىشود و از تقدير اهل دانش و معرفت بهره‌مند مىگردد ، اين سخن ايشان است : « 1 - ثواب و عقاب به انسان ، از حيث استحقاق صرف صدور فعلى كه موجب آن مىشود ملحق مىگردد ؛ امّا بعد قابل تغيير و تحوّل است و بدون زوال يافتن به وسيلهء مرگ ثابت مىگردد . 2 - حبط اعمال به واسطهء كفر و امثال آن مثل استحقاق اجر است كه هنگام صدور گناه تحقّق مىيابد و هنگام مرگ حتمى مىگردد . 3 - حبط همان گونه كه به اعمال اخروى مربوط است ، به اعمال دنيوى هم مربوط مىشود . 4 - حبط ميان اعمال باطل است بر خلاف كفر و نظاير آن . » در جاى ديگر مىگويد : « آنچه خداوند در باب تأثير حبط ذكر كرده ، بطلان عمل در دنيا و آخرت با هم است . حبط از حيث تأثير آن در زندگى اخروى به اعمال مربوط مىشود و ايمان موجب پاكى و خوشى زندگى آخرت مىشود ، چنانچه موجب زندگى پاكيزه در آخرت مىگردد . خداوند فرموده است : مَنْ عَمِلَ صالِحاً مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثى وَ هُوَ مُؤْمِنٌ فَلَنُحْيِيَنَّهُ حَياةً طَيِّبَةً وَ لَنَجْزِيَنَّهُمْ أَجْرَهُمْ بِأَحْسَنِ ما كانُوا يَعْمَلُونَ « 1 » و خسران تلاش كافر و به خصوص كسى كه بعد از ايمان به كفر گرايش پيدا كرد و حبط عمل او در دنيا آشكار و بدون ابهام است . چون قلب او به امر ثابتى يعنى خداوند سبحان وابسته نيست كه هنگام نعمت به واسطهء او شاد گردد ؛ و هنگام مصيبت به واسطهء او تسلّى يابد ؛ و هنگام نياز به او رجوع كند . خود فرموده است : أَ وَ مَنْ كانَ مَيْتاً فَأَحْيَيْناهُ وَ جَعَلْنا لَهُ نُوراً يَمْشِي بِهِ فِي النَّاسِ كَمَنْ مَثَلُهُ فِي الظُّلُماتِ لَيْسَ بِخارِجٍ مِنْها « 2 » . اين آيه بيانگر آن است كه مؤمن در دنيا از حيات و نور در كارهايش بهره‌مند است ؛ ولى كافر چنين نيست . چنان كه در قرآن آمده است : فَمَنِ اتَّبَعَ هُدايَ فَلا يَضِلُّ وَ لا يَشْقى وَ مَنْ

--> ( 1 ) - نحل ( 16 ) آيهء 97 : و هر كس كار شايسته كند - چه مرد باشد يا زن - و مؤمن باشد ، قطعا او را با زندگى پاكيزه‌اى حيات حقيقى بخشيم و مسلّما به آنان بهتر از آنچه انجام مىدادند پاداش خواهيم داد . ( 2 ) - انعام ( 6 ) آيهء 122 : آيا كسى كه مرده‌دل بود و زنده‌اش گردانيديم و براى او نورى پديد آورديم تا در پرتو آن در ميان مردم راه برود چون كسى است كه گويى گرفتار در تاريكيهاست و از آن بيرون آمدنى نيست ؟